|
Jos De Meyer : Nieuwsbericht
23-03-2010
Integratie van welzijn in het onderwijs: nog een weg af te leggen
Op 17 juni 2008 ondertekenden de vier grote onderwijsverstrekkers (VSKO, GO!, OVSG en POV) in aanwezigheid van toenmalig minister van onderwijs Frank Vandenbroucke de ‘Gemeenschappelijke verklaring inzake de integratie van welzijn in het onderwijs en de opleidingen van de Vlaamse Gemeenschap’. Vlaams volksvertegenwoordiger Jos De Meyer ondervroeg minister voor onderwijs over de implementatie van deze verklaring en het statuut van de preventieadviseur in het onderwijs.
* * * *
Verslag van de commissie onderwijs en gelijke kansen
18 maart 2010
Vraag om uitleg van de heer Jos De Meyer tot de heer Pascal Smet, Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel, over de gemeenschappelijke verklaring inzake de integratie van welzijn in het onderwijs
De voorzitter: De heer De Meyer heeft het woord. De heer Jos De Meyer: Voorzitter, minister, collega’s, veiligheid, gezondheid en welzijn zijn belangrijke thema’s in onze samenleving. Maar ook in de onderwijssector wordt men daarmee geconfronteerd. Ik geef een paar voorbeelden. U herinnert zich allemaal het recente nieuws in verband met voeding op school en schoolkeukens. Ongetwijfeld wordt daar de aandacht gevestigd op een probleemsituatie. Enkele weken geleden werden we geconfronteerd met de berichten over de schoolbrand die zich maanden geleden spijtig genoeg heeft afgespeeld in het Antwerpse gemeenschapsonderwijs. En het hoeft uiteraard niet allemaal zo ernstig of dramatisch te zijn. Welzijn moet een dagdagelijkse zorg zijn in onze samenleving, en ook op school. Op 17 juni 2008 ondertekenden de vier grote onderwijsverstrekkers in aanwezigheid van toenmalig minister van onderwijs Frank Vandenbroucke de ‘Gemeenschappelijke verklaring inzake de integratie van welzijn in het onderwijs en de opleidingen van de Vlaamse Gemeenschap’.
Een dergelijk initiatief was en is geen overbodige luxe, als je er de ongevallencijfers op naslaat. Jaarlijks noteert het onderwijs gemiddeld 90.000 geregistreerde aangiften van schoolongevallen met leerlingen, dat wil zeggen meer dan 500 per dag. Ik wil u onmiddellijk geruststellen, collega’s: veel van die ongevallen zijn zonder enig verder gevolg, gelukkig maar. Op 23 mei 2008 werd daarom voor de eerste maal een netoverschrijdende welzijnsconferentie georganiseerd over het thema welzijn in de betekenis van veiligheid en gezondheid. Tijdens die conferentie werd de aandacht gericht op een aantal knelpunten rond veiligheid en welzijn op school en gaven verschillende sprekers vanuit hun werkveld een visie op een of meer doelstellingen.
Er werden zeven doelstellingen naar voren geschoven. Een: permanente aandacht voor een veilige schoolomgeving en -infrastructuur met het ter beschikking stellen van de nodige structurele en financiële hefbomen. Twee: een Vlaams welzijnsdecreet naast de federale welzijnswet, dat een minstens gelijkwaardig beschermingsniveau biedt voor alle leerlingen en cursisten. Drie: het integreren van welzijnsdoelstellingen in de curricula. Vier: het valoriseren en erkennen van de functie ‘preventieadviseur’ in de onderwijswetgeving. Vijf: het kwalitatief beoordelen door de onderwijsinspectie van de wijze waarop de welzijnswetgeving voor de leerlingen en cursisten wordt toegepast. Zes: preventiemaatregelen in de bedrijven die afgestemd zijn op het risicoprofiel van de beginnende werknemer en de stagiair, met aandacht voor onthaal en begeleiding. Zeven: het heroriënteren van het arbeidsgeneeskundig toezicht en het medisch schooltoezicht.
De toenmalig bevoegde minister gaf de netoverschrijdende werkgroep Welzijn een formeel mandaat mee. Men kreeg de opdracht om een document voor te bereiden dat bij de aankomende regeringsvorming in het regeerakkoord kon worden opgenomen. Doelstelling nummer vier is in dit rijtje zeker niet de onbelangrijkste. De preventieadviseur is in elke organisatie immers de spil van het preventie- en welzijnsbeleid.
Toch lijkt deze taak in de Vlaamse onderwijsregelgeving, als we niet opletten, zich tussen wal en schip af te spelen. Een op de vier preventieadviseurs is aangesteld via een ander ambt, een op drie doet het via BPT-uren (bijzondere pedagogische taken), dus bijna altijd ten koste van andere opdrachten en opdrachten die normaal moeten worden vervuld. Voor zover de aanstelling deeltijds is, gaat ze zelfs ten koste van de wettelijk voorgeschreven onafhankelijkheid van de preventieadviseur.
Ook in het eisencahier voor de negende Vlaamse onderwijs-cao van de vakorganisaties wordt gevraagd functies die worden opgericht in uitvoering van onderwijsvreemde regelgeving, niet ten laste van de pedagogische omkadering te nemen. Goed om weten, is dat de Franse Gemeenschap bij decreet van 26 maart 2009 de functie van preventieadviseur wel organiek in de onderwijsregelgeving heeft ingeschreven. Minister, welke stappen werden in tussentijd genomen om de zeven doelstellingen die geformuleerd werden in de ‘Gezamenlijke verklaring inzake de integratie van welzijn in het onderwijs’ te concretiseren? Bent u bekend met het gebrek aan kader en statuut waarbinnen de preventieadviseurs in onze scholen moeten functioneren? Zult u initiatieven ondernemen om hier aan te verhelpen?
De voorzitter: Minister Smet heeft het woord.
Minister Pascal Smet: Voorzitter, dames en heren, de gemeenschappelijke verklaring inzake de integratie van welzijn in het onderwijs heeft de sterke verdienste de welzijnsproblematiek op een uitgebreide manier onder de aandacht te brengen. Toch moet worden opgemerkt dat het gaat om voorstellen van de koepelorganisaties en het Gemeenschapsonderwijs (GO!) van de Vlaamse Gemeenschap, waarvan sommige aspecten binnen de Vlaamse bevoegdheden liggen, andere bij de federale overheid en nog andere bij de inrichtende machten van de scholen zelf. Ik zal de zeven doelstellingen overlopen en ik zal punt per punt de vorderingen meedelen. Inzake de eerste doelstelling trachten we vanuit de onderwijsoverheid bij alle maatregelen het aspect welzijn in te calculeren en een aantal gerichte acties op te zetten. Dat gebeurde in het verleden bijvoorbeeld bij de maatregelen rond de investeringsoperaties in machineparken en meer recent kunnen we wijzen op de ondertekening op 12 januari jongstleden van het convenant betreffende de preventie en bescherming in het Vlaamse onderwijs tussen het departement Onderwijs en Vorming, de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD WASO), de koepelorganisaties en het GO!. In een aantal gevallen worden gerichte acties opgezet, zoals de Sobane-sessies rond risicoanalyse, sessies rond omgaan met agressie of recentelijk, een geplande dvd over noodprocedures voor brand in scholen.
Ik kom tot de tweede doelstelling. Hoewel het duidelijk is dat alle leerlingen en cursisten moeten kunnen genieten van een gelijkwaardig beschermingsniveau, kan dit niet worden geregeld met een Vlaams Welzijnsdecreet. Het Grondwettelijk Hof bevestigde immers al tot tweemaal toe dat de federale overheid inzake arbeidsveiligheid bevoegd is, ook wanneer het gaat over arbeidsveiligheid in scholen of op het vlak van stages. De werking binnen de begeleidingscommissie – die samengesteld is uit vertegenwoordigers van het Departement Onderwijs en Vorming, de FOD WASO, de onderwijsinspectie en de vertegenwoordigers van de inrichtende machten – van het zonet vermelde convenant, lijkt me in eerste instantie een meer zinvolle wijze om na te gaan welke onderwijsspecifieke interpretatie aan de huidige federale regelgeving kan worden gegeven. Wanneer hieruit hiaten zouden blijken of wanneer nieuwe regelgevende initiatieven nodig zouden zijn, zal ik overleggen met mijn federale collega, bevoegd voor werk.
De derde doelstelling betreft het integreren van welzijnsdoelstellingen in de curricula. De huidige eindtermen bevatten al heel wat aanzetten om welzijnsdoelstellingen in de leerplannen te integreren. Het komt dan ook de leerplanmakers toe ze verder in hun leerplannen in te schrijven. Vanuit de Vlaamse overheid worden verdere inspanningen ondersteund om jongeren het VCA-B-attest te laten behalen: via de Regionale Technologische Centra (RTC’s) worden VCA-examens georganiseerd en worden gratis BVCA- handboeken ter beschikking gesteld. Scholen kregen de kans in te tekenen op Safestart, een programma dat eveneens voorbereidt op het VCA-examen. Tot slot bieden RTC’s ook andere opleidingen rond veiligheid gratis aan scholen aan, bijvoorbeeld over veilig werken op hoogte.
De vierde doelstelling betreft het valoriseren en erkennen van de functie ‘preventieadviseur’ in de onderwijswetgeving. Volgens de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, ook de Welzijnswet genoemd, is elke werkgever verplicht om een interne dienst voor preventie en bescherming op het werk op te richten. Vanaf twintig werknemers mag de werkgever deze functie niet meer zelf uitvoeren en moet hij iemand aanstellen. De preventieadviseur wordt door de werkgever aangeduid na voorafgaand akkoord van het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk. De preventieadviseur moet bovendien over voldoende tijd beschikken om opdrachten en taken naar behoren te vervullen.
De minimumprestatieduur die preventieadviseurs moeten besteden aan hun opdrachten en taken wordt, na voorafgaand akkoord van het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk, bepaald door het ondernemingshoofd. Scholen zijn eveneens werkgever voor leerkrachten, maar ook voor leerlingen die als gelijkgestelde werknemers voor wat betreft de welzijnsaspecten kunnen worden beschouwd. Inrichtende machten moeten dus preventieadviseurs kunnen aanstellen. De facto gebeurt dit ook: het GO! heeft een eigen interne dienst, een aantal vrije scholen hebben gemeenschappelijke interne diensten, provinciale scholen en die van steden en gemeenten maken gebruik van de preventiediensten van de provincie of het gemeentebestuur.
Binnen bepaalde kringen bestaat de wens om het ‘ambt’ van preventieadviseur in het onderwijs in te voeren. Mijn departement is daar niet zo’n groot voorstander van, want om te beginnen voorziet het KB van 27 maart 1998 erin dat een preventieadviseur door de werkgever, na advies van het comité, moet kunnen worden verwijderd uit zijn functie. Dat lijkt me moeilijk te rijmen met een benoeming in een ambt van preventieadviseur. We zouden eveneens een aantal punten of uren ‘preventie’ kunnen toekennen, maar dat strookt niet met de beleidsoptie om middelen te ‘ontkleuren’. Bovendien zou foutief de indruk kunnen worden gewekt dat scholen het dan ook met die verkregen ‘uren of punten’ zouden moeten klaren, terwijl de wetgeving er net zelf in voorziet dat het de werkgever, in casu de inrichtende macht, is die beslist welke tijd en middelen de preventieadviseur ter beschikking krijgt. Het uithollen van de bevoegdheden van de inrichtende macht lijkt me niet wenselijk.
Om de scholen en scholengemeenschappen toe te laten daarover zelf een beleid te voeren, kunnen ze momenteel gebruikmaken van de punten van het ondersteunend personeel en van het beleidskader die worden samengevoegd tot één globale puntenenveloppe. Het gaat om de forfaitaire puntenenveloppe van de door iedere school apart gegenereerde punten voor de selectie- en bevorderingsambten en voor het ondersteunende personeel. Zo ontstaat ruimte, zowel voor een geprofileerd eigen beleid gericht op gezamenlijke noden, als voor de versterking van het beleidskader in de scholengemeenschap en in elk van de scholen. De scholengemeenschap krijgt aldus een coördinerende rol in de verdeling. Op deze manier worden kansen geboden om een gericht beleid te voeren, een beleid waarbij de beperkte middelen zo efficiënt en effectief mogelijk kunnen worden ingezet. Het thema preventie en bescherming lijkt me een uitstekend voorbeeld van gerichte besteding van de punten van dit beleidskader. Op die manier kunnen scholen, ook binnen de bestaande regels en met de bestaande middelen, aan hun verplichtingen voldoen. Bovendien moeten ze hiervoor niet naar middelen bedoeld voor het lesgeven zelf, grijpen.
Ik kom tot de vijfde doelstelling. Hoewel de onderwijsinspectie een aantal aspecten op het vlak van welzijn kan nagaan in scholen, is het duidelijk dat op dit moment de federale inspectiediensten bevoegd zijn. Dat is logisch omdat het over de toepassing van federale regelgeving gaat. Zowel de onderwijsinspectie als de bevoegde federale inspectie zijn vertegenwoordigd binnen de begeleidingscommissie van het hoger vermelde convenant. Dat zal ongetwijfeld tot een kruisbestuiving leiden. Bovendien bestaat steeds de mogelijkheid dat bij schooldoorlichtingen leden van de federale inspectiediensten als expert de doorlichting bijwonen.
De zesde doelstelling: het spreekt voor zich dat beginnende werknemers en stagiairs binnen bedrijven, grotere risico’s lopen dan de ervaren werknemers. Daarom zijn bedrijven ook nu al vanuit de federale regelgeving verplicht aandacht te geven aan onthaal en begeleiding. Hoe dan ook moet worden opgemerkt dat het hier over federale bevoegdheden gaat waarvoor de onderwijsoverheid niet bevoegd is. Concrete acties op dit terrein worden door de onderwijsoverheid dan ook niet gepland. Wel kunnen bepaalde sectoren extra aandacht opbrengen voor deze problematiek, bijvoorbeeld in het kader van de sectorconvenants. Dat zou toe te juichen zijn. Bij de bouwsector is dat bijvoorbeeld in de huidige sectorconvenant al het geval. Wat de heroriëntering van het arbeidsgeneeskundig toezicht en het medisch schooltoezicht betreft, is het duidelijk dat de federale regelgeving in een aantal gevallen specifieke aspecten zoals bijvoorbeeld het gezondheidstoezicht toewijst aan de externe diensten voor preventie en bescherming op het werk en de daar aanwezige arbeidsgeneesheren. Ik heb het al gezegd: we moeten nagaan of het absoluut nodig is dat een arbeidsgeneesheer bepaalde daden stelt, dan wel of bijvoorbeeld de schoolarts dit niet zou kunnen. We zullen zien wat dat onderzoek oplevert.
De voorzitter: De heer De Meyer heeft het woord.
De heer Jos De Meyer: Ik dank de minister voor zijn uitvoerig antwoord en voor zijn grote belangstelling voor dit thema. Ik zal me hier niet uitspreken over de opvolging van de Welzijnsconferentie. Ik ben geen expert, en zal die materie met experts bespreken. Het is essentieel dat deskundigen in het veld zelf zeer goed weten wat de overheid van hen verwacht en hoe ze de regelgeving moeten interpreteren. Nog veel belangrijker is het voorkomen van probleemsituaties in het veld en de dagelijkse realisatie van het welzijnsbeleid.
Mijn tweede vraag ging over het kader en statuut van de preventieadviseurs. Ik ben het met u eens om te stellen dat dit een complex probleem is. En complexe problemen kunnen we enkel op genuanceerde wijze oplossen. Ik stel wel vast dat de vakorganisaties voor de volgende cao vragende partij zijn dat onderwijsvreemde regelgeving niet wordt opgelost met lestijden van het normale lestijdenpakket voor de pedagogische werking. Mijns inziens is dat niet ten onrechte. Dat is een verdedigbare stelling. Uiteraard hebben de koepels en de schoolbesturen een belangrijke rol te vervullen. Zij zijn partners voor de gesprekken. Ik heb even verwezen naar het decreet van 26 maart 2009 van de Franse Gemeenschap. Ik stel niet voor om het te kopiëren. Misschien zitten er elementen in die ons kunnen inspireren. We zijn dus niet aan het einde van dit debat. Vandaag houden we ermee op, maar we zullen daar in de loop van de komende maanden zeker en vast nog op terugkomen.
De voorzitter: Het incident is gesloten. ■
Jos De Meyer
Terug naar het overzicht
|
|
